Opinie: Mijn late bekering: vliegschaamte

(overgenomen uit het Nederlands Dagblad, 11-02-2019)

Veel Zweedse woorden ken ik niet. Tändstickor wel, dat stond al op de luciferdoosjes van mijn jeugd. In de afgelopen maanden is er een bij gekomen: flygskam, vliegschaamte. Ik ben nooit een frequente vlieger geweest. In zeventig jaar heb ik acht keer gevlogen. Dat is niet veel, vergeleken met mensen die geregeld voor een weekend naar Turkije vliegen. Maar ik kom langzamerhand tot de conclusie dat het voor mij acht keer te veel is geweest. Het is laat berouw, geef ik toe, maar ook voor deze reizen geldt: beter ten halve gekeerd dan ten hele gevlogen. Het zat al langer te werken bij mij.

Ik probeer duurzaam te leven, maar ik weet dat een vliegreis je voetafdruk gigantisch vergroot.
Vandaar mijn besluit: ik ga niet meer vliegen. Misschien stap ik nog in het vliegtuig als mijn kind ernstig ziek in Amerika zit. Maar voor ruïnes en palmstranden ga ik de lucht niet meer in.
Wat gaf me het laatste duwtje? Een woord: flygskam. Het drukte precies uit wat mijn geweten belastte. Wonderlijk wat zo’n woord met je doet. Dat is het dus: schaamte over wat je gedaan hebt. Zo wil je niet verder. En dus stop je met vliegen. Schaamte, berouw, bekering, om het bijbels te zeggen.

Vliegtuigpassagiers zijn hooligans (nou ja, de meesten toch wel) en die horen zich te schamen. In elkaar getrimde bushokjes zijn nog te repareren, maar vlieggeweld veroorzaakt onherstelbare schade. Ik ben daar mede schuldig aan. Dit is allemaal vrij ongenuanceerd natuurlijk. Soms moet dat. Allereerst voor jezelf. En dan soms ook tegenover anderen.
Ik ga daarom nog even door. Stoppen dus met Israëlreizen, waarmee we, al Bijbelteksten reciterend, de aarde weer woest en ledig maken. Ook stoppen met vakantievluchten naar minder heilige landen. Schiphol niet uitbreiden en Lelystad niet openen. Vliegtaks opschroeven. Vliegreclame net als tabaksreclame weren. Op vliegtuigen met grote letters laten aanbrengen: ‘Vliegen is dodelijk’. Nog net niet verbieden, maar ontmoedigen. Voor vliegreizen in het belang van economie, wetenschap, politiek en familiebezoek moet ik nog een nieuwe oekaze opstellen, maar omdat die wat ingewikkelder uit zal vallen, kan dat nog even duren.
Ik ken de tegenargumenten. ‘Dat kost heel veel werkgelegenheid.’ ‘Dat is oneerlijk, omdat de rijken altijd kunnen blijven vliegen, hoe hoog de vliegtaks ook is.’ ‘Dat is vréééselijk moralistisch en betuttelend.’ Dat klopt allemaal, maar het valt weg tegen dat ene belang: het behoud van aarde, lucht en water en de toekomst van een nieuwe generatie.

Het woord ‘vliegschaamte’ staat niet in de Bijbel. Wat er wel in staat is het woord ‘offer’. Dat woord is natuurlijk veel te groot voor het niemendalletje waar ik het over heb: niet vliegen. Maar hoe zul je ooit aan het offer toekomen als je dit al niet kunt opbrengen?